 |
 |
Institut
für Systemdynamik & Dialog   Klicken Sie hier für Deutsch |
| Systemisch werk met familieopstellingen, organisatieopstellingen en supervisieopstellingen Begeleiding van dialoog - processen in teams, groepen en organisaties Kaiserbrunnstrasse 6 | 3021 Pressbaum, Oostenrijk | +43 (0)676 9354312 |
||
Dialoog: de kunst van het gezamenlijk denken
De dialoog is een gespreksvorm, waarin de bijdrage van ieder
groepslid als onontbeerlijk beschouwd wordt voor de verdere
ontwikkeling van de groep of de organisatie. In de dialoog staan
wederzijds respect, luisteren en authentiek spreken centraal.
Dit zijn de pijlers voor het gemeenschappelijke (collectieve) denken van de
groep en de instrumenten voor persoonlijke ontwikkeling en effectieve communicatie.
De dialoog als communicatievorm heeft een lange geschiedenis met wortels in zeer verscheiden culturen, zoals de oude Griekse cultuur en de culturen van de inheemse volken in Noord-Amerika. In die laatste vormden 'gespreksronden' een belangrijke basis voor de ontwikkeling van de gemeenschap. In het tijdperk van de industrialisatie is de dialoog op de achtergrond geraakt en vervangen door andere communicatievormen, zoals de discussie en het debat.
De belangstelling voor de dialoog werd weer gewekt door twee belangrijke filosofen uit de vorige eeuw: Martin Buber en David Bohm. Buber benadrukte de betekenis van de ontmoeting en van een dialogische houding voor de psycho-spirituele ontwikkeling van de mens. De fysicus Bohm attendeerde ons op de fragmentatie van het menselijke denken en op de noodzaak die te overwinnen met behulp van de dialoog.
Een andere dialogische traditie, die in Noord-Amerika veel belangstelling ondervindt is de Native American Council. Die bestaat uit gespreksronden, waarin een talking stick (spreekstok) of een ander spreeksymbool gebruikt wordt om de aandacht op ieders individuele bijdrage te richten en zo gemeenschappelijk na te denken over bepaalde thema's en gemeenschappelijk tot beslissingen te komen. Council is in Amerika zeer bekend als dialogische communicatievorm en wordt in veel instellingen en organisaties, van scholen tot grote ondernemingen, met succes toegepast.
Ook in de theorie over de ontwikkeling van lerende organisaties dook de dialoog in het begin van de jaren '90 als belangrijk begrip op. Petere Senge, verbonden aan het MIT in Boston en bekend onderzoeker op het gebied van systemisch denken in organisaties constateerde dat veel kennis in organisaties impliciet (d.w.z. onuitgesproken) blijft en daarmee vaak verloren gaat of tot problemen in de communicatie leidt. De dialoog kan volgens hem een belangrijke hoeksteen zijn voor de verdere ontwikkeling van organisaties.
In Nederland kreeg de dialoog als gespreksvorm in 2007 bekendheid toen informateur Herman Wijffels de dialoog als gespreksmethode gebruikte in de besprekingen tussen de partijleiders Balkenende, Bos en Rouvoet, die leidden tot de vorming van het kabinet Balkenende IV.
In de verschillende opvattingen van de dialoog en van het dialogische principe zijn er enkele gemeenschappelijke kenmerken, die de dialoog tot dialoog maken:
De dialoog vindt vaak plaats in een cirkelvormige opstelling, waarin iedereen alle anderen zien kan, en waar een midden het centrum van de groep symboliseert. Vaak wordt ook een spreeksymbool, zoals een talking stick of een steen gebruikt om de noodzakelijke vertraging, het naar elkaar luisteren en het vrijuit spreken te ondersteunen. Veel dialoogcirkels gebruiken daarnaast nog een klankschaal of een ander instrument, waarmee iedere deelnemer het dialoogproces ten allen tijde kan onderbreken of vertragen.
Er zijn echter ook veel andere vormen van groepsgesprek, die eveneens de bovenstaande dialogische kenmerken hebben, maar waarbij de deelnemers niet in een kringzitten of waarbij er geen spreeksymbool gebruikt wordt. De dialoog kent dus veel vormen en mogelijkheden, die alle hun voordelen en ook hun beperkingen hebben.
De dialoog vindt momenteel in al zijn verschillende verschijningsvormen zijn weg in veel verschillende contexten, zoals in het onderwijs, in de gezondheidszorg, in verenigingen, gemeenschappen, bedrijven en andere profit en non-profit organisaties. De dialoog wordt daar vaak gebruikt als hulpmidddel voor het opbouwen van een betere basis voor de communicatie en als hulpmiddel bij creatieve beslissingsprocessen en bij het zinvol omgaan met conflicten. De dialoog wordt echter ook steeds meer naar waarde geschat als weg voor persoonlijke ontwikkeling en als innerlijke houding, die zeer behulpzaam kan zijn, bijvoorbeeld in gezinnen, bij opvoedingsvragen en in advies- of therapiesituaties.
Een dialoog voeren is niet zo eenvoudig. Meestal beperken we ons in onze (westerse) communicatie tot discussies, argumenteren met elkaar, raken snel in een communicatieve machtstrijd, waar winnaars aan verliezers zijn, en waar bepaalde meningen en gevoelens (ook als het op democratische wijze gebeurd) het onderspit delven. Dit is een communicatiestijl, die past bij de snelheid van de hedendaagse maatschappij. Wat echter daarin echter over het algemeen verloren dreigt te gaan, is de vaardigheid om in de veelheid van verschillende gedachtengangen en gevoelens van mensen creatitief en collectief met elkaar te denken, en de onderlinge verschillen te benutten als bron voor het vinden van nieuwe wegen en mogelijkheden.
In een dialoog verloopt de communicatie zo langzaam, dat de tijd ontstaat om naar elkaar te luisteren, de verschillende meningen en gevoelens naast elkaar te kunnen laten bestaan, waarin interesse ontstaat voor de (misschien nog zo andere) mening van de ander, en waarin iedereen zich kan laten horen. Voor een dergelijk dialoogproces is een bepaalde tijd en een ruimte nodig, en het vraagt om een bepaalde innerlijke houding van de deelnemers: Bereid zijn om te luisterem, maar ook de bereidheid om de eigen aannames, waarden en normen en overtuigingen telkens weer te onderzoeken, zijn de basisingredienten voor een goede dialoog.
Deelname aan dialoog is een persoonlijke ervaring, die de eigen belevingswereld verruimt en verdiept door werkelijke ontmoeting met de belevingswereld van anderen. Daarom wordt de dialoog door velen als een persoonlijke ontwikkelingsweg ervaren. Voor groepen en organisaties opent de dialoog een collectief denkproces, waarin nieuwe ontwikkeling, creativiteit en andere wegen voor de omgang met conflicten gevonden worden
Eelco de Geus is een ervaren begeleider van dialooprocessen en van systeemopstellingnwerk in verschillende contexten. Hij combineert beide methoden als instrumenten voor de systeemdynamische ontwikkeling van mensen en organisaties.Hij leidt het seminar 'systeemopstelling en dialoog', biedt op aanvraag inleidende seminaren in de dialoog aan, begeleidt dialoogprocessen in grotere en kleinere organisaties en is, samen met Kees Voorberg, initiatiefnemer en begeleider van de eerste nederlandse opleiding voor dialoogprocesbegeleiding.